پایگاه خبری نمانامه: جاده‌ای که برجام طی نزدیک به سه سال گذشته در آن حرکت کرده، در ٢٢ اردیبهشت به یک دوراهی خواهد رسید. یکی از دو راه برجام را به سوی دره می‌برد و راه دیگر بسیار ناهموار و کوهستانی خواهد بود.
برجام بر سر دوراهی
روزنامه اعتماد در یادداشتی به قلم کوروش احمدی، آورده است: قرار گرفتن در مسیر نخست در صورتی محتمل است که ترامپ به تهدید خود در ٢٢ دی مبنی بر عدم تمدید تحریم‌ها در ٢٢ اردیبهشت عمل کند. در چنین صورتی، اعاده تحریم‌های اتمی یا ثانویه، به شرح مندرج در ضمیمه ٢ برجام، که تعهد اصلی امریکا است، به معنی خروج تدریجی امریکا از برجام خواهد بود. البته این امر الزاما موجب نابودی برجام نخواهد شد چرا که امریکا تنها یکی از ٧ کشور طرف توافق است و لذا این فرض که ایران به همراه ۵ کشور دیگر به اجرای برجام ادامه دهند، به لحاظ نظری غیرممکن نیست. اما چون این تحریم‌های امریکا، به ویژه تحریم‌های مالی و نفتی فراملی، بود که موجب بیشترین فشار شد، باقی ماندن تحت این شرایط در برجام برای ایران چالشی بزرگ خواهد بود و مقامات ایران طی یکی دو هفته اخیر یک صدا گفته‌اند که چنین نخواهند کرد.

اما مسیر دوم موجب شکل‌گیری وضعیتی خاکستری و همزمان بسیار پیچیده و بغرنج خواهد شد. این در شرایطی ممکن است که مذاکرات امریکا، آلمان، فرانسه و انگلیس طی سه ماه گذشته با موفقیت همراه شود و ترامپ نیز حاضر به تایید نتایج آن بشود. طرح کلی مد نظر در این چارچوب همان است که ماکرون در جریان سفر اخیرش به واشنگتن ارایه کرد: یعنی حرکت در جهت یک چارچوب جدید با چهار محور اصلی شامل ١: حفظ برجام کنونی، ٢: تدوین یک اصلاحیه با هدف «رفع نقایص» برجام از جمله حذف بند غروب، ٣: اعمال محدودیت‌هایی بر برنامه موشکی ایران و صدور آن به دوستان منطقه‌ای و ۴: کوشش در جهت «مهار ایران در منطقه» و جلوگیری از «دسترسی ایران به مدیترانه از طریق سوریه.»

بخوانید:  ترامپ: توافق هسته‌ای مرا می‌کشد

فشرده واکنش ترامپ به ایده‌های ماکرون این بود که در کنفرانس مطبوعاتی مشترک گفت: «اگر چه امانوئل ایده‌های خوبی دارد، اما هیچ‌کس نمی‌داند من چه خواهم کرد. خواهیم دید… که آیا ممکن خواهد بود که به یک توافق جدید بر یک مبنای قوی دست یابیم.» این تعبیر ترامپ می‌تواند گویای آمادگی او برای کار در این مسیر باشد. به ویژه اشاره او به «یک توافق جدید» از آن جهت مهم است که او می‌تواند نزد پایگاه رای خود در داخل که بسیار به آن اهمیت می‌دهد، ببالد که «یک توافق جدید» را جایگزین برجام اوباما کرده است.

به موازات این اظهارات نشانه‌های دیگری نیز وجود دارد که حاکی از حرکت جدی امریکا در چنین مسیری است. برایان هوک، مقام ارشد وزارت خارجه امریکا که رییس تیم مذاکره‌کننده با آلمان، فرانسه و انگلیس است، اخیرا به رادیوی ان پی آر گفت که «امریکا در تلاش برای افزودن بر برجام و نه نابودی آن است.» او گفت مذاکراتی با هدف تدوین «یک توافق جانبی» با آلمان، انگلیس و فرانسه در جریان است که «به بسیاری از مشکلاتی که ما با برجام داریم خواهد پرداخت.» وی ضمن اشاره به وجود شکاف‌هایی بین دوطرف گفت هنوز نمی‌توان گفت که آیا موفق می‌شویم یا خیر.

از طرفی، منابعی بدون ذکر نام مدعی‌اند که در مذاکراتی که طی سه ماه گذشته بین امریکا و سه کشور اروپایی در پاریس، لندن، برلین و واشنگتن صورت گرفته، پیشرفت‌هایی در ارتباط با ۴ محور مورد اشاره ماکرون صورت گرفته است. گفته می‌شود که تاکنون دو پیش‌نویس توافق الحاقی به برجام در مورد محدود کردن برنامه موشکی ایران و فعالیت‌های ایران در خاورمیانه تنظیم شده است. در این رابطه، بین نمایندگان چهار کشور توافق شده که در صورت آزمایش موشکی دور برد توسط ایران، تدابیر تحریمی سختی اعمال شود.

بخوانید:  رئیس جمهور در جلسه هیات دولت:

در مورد موشک‌های کوتاه‌برد و میان‌برد ظاهرا اختلاف نظر ادامه دارد و گفته می‌شود که امریکا اصرار دارد که ۴ کشور در مورد یک سقف حداکثر ٣٠٠ کیلومتری برای این نوع موشک‌های ایران توافق کنند. ظاهرا امریکا بر مفاد رژیم کنترل تکنولوژی موشکی MTCR اصرار دارد که تنها حدود ۴٠ کشور عضو آن هستند. همچنین گفته می‌شود که چهار کشور توافق کرده‌اند که ایران در صورت جلوگیری از دسترسی بازرسان آژانس به هر سایتی از جمله سایت‌های نظامی هدف تحریم قرار گیرد. ظاهرا پیشرفت‌هایی نیز در مورد تعریف یک ماشه برای اعمال مجدد تحریم‌های تعلیق شده ذیل برجام در صورت توسعه برنامه اتمی ایران به حدی که ساخت بمب اتمی در زمانی کمتر از یک سال ممکن شود، صورت گرفته که معنی حذف آن می‌تواند «بند غروب» برجام و دایمی کردن حد گریز هسته‌ای یک ساله موجود در برجام باشد.

با این حال مذاکره در این مورد که در صورت عدم پذیرش این سقف توسط ایران چه اقدامی باید صورت گیرد، ادامه دارد. دولت ترامپ اصرار دارد که در چنین صورتی اعاده تحریم‌ها به‌طور اتوماتیک انجام شود. اما اروپایی‌ها مایل‌اند که این ماشه با در نظر داشت الزامات برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران عمل کند. در صورت درستی این گزارش‌ها، اگرچه اختلافات باقیمانده زیاد نیستند، اما بسیار اساسی‌اند و همچنان این احتمال که این روند به شکست بینجامد، وجود دارد.